Płyta gipsowa – idealny materiał do szybkiej budowy i remontu.

Historia

Przez cały XIX wiek w Stanach Zjednoczonych stosowano system lekkiej zabudowy zwany lath, w którym drewniane stelaże ścian wewnętrznych były pokrywane z dwóch stron kilkoma warstwami gipsu. W 1916 roku firma United States Gypsum Company udoskonaliła ten system, wypuszczając na rynek pierwszą płytę, w której gips był wprasowany między dwie warstwy wyjątkowo mocnego papieru.

Po raz pierwszy na masową skalę użyto płyty gipsowej w USA w czasie budowy obiektów na wystawę światową w Chicago w 1933 roku. Jednak prawdziwym przełomem okazała się II Wojna Światowa. Powołanie do armii setek fachowców spowodowało, że usługi budowlane w USA gwałtownie podrożały. Wtedy rozpoczęła się trwająca do dziś kariera płyty gipsowej jako materiału łatwego w obróbce i montażu, dzięki czemu wiele prac wykończeniowych można wykonać samemu.

Zalety płyty gipsowej

Zaletą płyt gipsowych, oprócz szybkości montażu, jest też możliwość szybkiej adaptacji pomieszczeń do zmieniających się potrzeb i upodobań właścicieli budynku. Jest szczególnie ważne w czasach, gdy – dzięki upowszechnieniu samochodów i budowie autostrad –ludzie zmieniają kilkakrotnie w ciągu życia miejsce zamieszkania.

Płyta gipsowa umożliwia także etapową rozbudowę domu przy najmniejszych kosztach, co jest istotne dla młodych małżeństw budujących dom czy kupujących mieszkanie z myślą o powiększeniu rodziny. Coraz więcej gotowych projektów architektonicznych uwzględnia tę właśnie potrzebę.

Jest też idealnym materiałem do remontu starych budynków, dzięki czemu nawet na nierównych ścianach można mieć gładkie suche tynki. Sufity podwieszane umożliwiają schowanie kabli i instalacji, a płyta impregnowana – efektowną zabudowę wanien, pionów kanalizacyjnych i tp.

Z płyty gipsowej można tworzyć efektowne gięte konstrukcje zarówno ścian, jak i sufitów. Możliwość zainstalowania w nich wielu źródeł światła pozwala na tworzenie efektownych, niepowtarzalnych i nowoczesnych wnętrz.

Dźwiękochłonne konstrukcje z użyciem płyty gipsowej znajdują zastosowanie przy budowie domowych centrów rozrywki takich jak kina domowe, coraz popularniejszych w czasach rozwoju telewizji cyfrowej.

Bez płyty gipsowej trudno dziś wyobrazić sobie wykańczanie takich pomieszczeń w domach jak użytkowe poddasze. A przy tym jest materiałem wytrzymującym duże obciążenia i łatwym do wymiany lub naprawy w przypadku uszkodzeń.

Płyty gk występują dziś w bardzo wielu odmianach, co znacznie rozszerza zakres ich stosowania w budownictwie.

Odporność na wodę

Gips, jako główny składnik płyty gipsowej ma unikalną właściwość: wchłania wilgoć z powietrza, gdy jest jej za dużo i oddaje, kiedy wilgotność w pomieszczeniu spada. Dzięki temu płyta gipsowa stabilizuje poziom wilgoci w budynku i zapewnia mu optymalny mikroklimat. Teoretycznie ściana o powierzchni 160 mkw. jest w stanie wchłonąć aż 20 litrów wody zawartych w powietrzu. Zwykłej płyty gipsowej nie jednak należy stosować w pomieszczeniach, w których wilgotność przekracza 70 procent.

Płyta gipsowa impregnowana może być stosowana jako materiał do budowy ścian w pomieszczeniach, gdzie wilgotność powietrza wynosi do 85 procent, takich jak np. łazienki pod warunkiem odpowiedniego zabezpieczenia jej przed bezpośrednim kontaktem z wodą, zastosowania skutecznej wentylacji oraz obłożenia ścian glazurą. Jej chłonność, dzięki impregnacji papieru oraz rdzenia, jest 10-krotnie niższa, niż zwykłej płyty gipsowej.

Odporność na wysoką temperaturę

Płyta gipsowa jest niepalna i zawiera ok. 20 procent wody. Oznacza to, że do momentu odparowania wszystkich cząsteczek H2O jej temperatura nie przekroczy 140 st. C. Po odparowaniu wody płyta traci swoje właściwości i ulega rozpadowi. Dlatego specjalne płyty ogniochronne (czerwone) mają rdzeń zbrojony niepalnymi włóknem, które opóźnia proces rozpadu płyty pod wpływem ognia.

Transport i składowanie płyt gipsowych

Standardowa płyta gipsowa o długości 260 cm, szerokości 120 cm i grubości 12,5 mm waży 39 kilogramów. Samochodem o ładowności 1 tony można więc przewieźć 25 płyt o łącznej powierzchni 78 metrów kwadratowych.

Płyty należy składować jedna na drugiej, dobrze odizolowane od podłoża, w pomieszczeniach o normalnej wilgotności.

Cięcie i obróbka krawędzi

Płyta gipsowa jest jednym z łatwiejszych do cięcia materiałów – wystarczy metalowa listwa lub kątownik i ostry nóż np. do tapet. W sprzedaży znajdują się także ułatwiające pracę piły do karton gipsu oraz frezy do wyrzynarek.

Naciętą nożem płytę gipsową można łatwo złamać ręcznie. Aby pęknięcie było równe, dobrze jest położyć metalową listwę wzdłuż linii nacięcia i mocno ją przytrzymać.

W czasie cięcia płyt gipsowych powstaje duża ilość ścinek, które można wykorzystać w czasie budowy. Należy jednak pamiętać o sfazowaniu (nacięciu w kształcie litery V na głębokość równą połowie grubości płyty ) tych krawędzi, która znajdą się na styku z inną płytą. Nacięcię należy zmyć wodą na szerokość taśmy wzmacniającej.

Warunki montażu

Gips jest materiałem silnie chłonnym, dlatego zarówno przed klejeniem płyt gipsowych do ściany, jak i przed ich szpachlowaniem, malowaniem czy kładzeniem glazury należy je zabezpieczyć środkiem gruntującym. W przeciwnym wypadku bowiem gips może zbyt szybko zaabsorbować wodę z kleju, masy szpachlowej lub farby, co może spowodować ich pękanie i odpadanie. Ponadto zagruntowana powierzchnia wysycha równomiernie we wszystkich miejscach, co znacznie przyśpiesza pracę. Preparaty do gruntowania nakłada się na powierzchnię płyt za pomocą pędzli lub wałków malarskich.

Nie należy montować płyt gipsowych w pomieszczeniach wilgotnych, np. tych, gdzie w ciągu ostatnich 2 tygodni były robione wylewki podłogowe. Nasiąknięty wodą gips zmienia bowiem swoją objętość. Wysychanie płyt powoduje ich kurczenie się, co może być przyczyną pękania połączeń między płytami.

Do szpachlowania płyt gipsowych możemy przystąpić gdy wiemy, że temperatura powietrza nie będzie niższa niż 5 st. C. przez 2 dni przed i po szpachlowaniu, a pomieszczenia nie będą gwałtownie ogrzewane.

Wzmacnianie i szpachlowanie połączeń

Krawędzie płyt gipsowo-kartonowych są specjalnie wyprofilowane w celu ułatwienia obróbki połączeń między nimi. Najbardziej powszechne rodzaje krawędzi to HRAK – krawędź spłaszczona półokrągła i AK – krawędź spłaszczona.

Krawędzie na pionowych stykach płyt należy odpylić, a krawędzie na stykach poziomych (a także wszystkie krawędzie cięte) odpylić i zagruntować. W szczeliny, które powstają na połączeniach płyt wciska się masę szpachlową, w której zatapia się taśmę wzmacniającą.

W przypadku krawędzi HRAK połączenia wzmacnia się za pomocą taśmy papierowej, w przypadku krawędzi AK (lub samodzielnie sfazowanych) można używać taśmy papierowej lub z włókna szklanego. Taśma z włókna jest mniej odporna na zarysowania, ale daje gwarancję, że w wyniku zawilgocenia nie ulegnie deformacji.

Po wyschnięciu pierwszej warstwy masy szpachlowej nakłada się drugą i ewentualnie trzecią. Ich zadaniem jest całkowite wyrównanie powierzchni między płytami na szerokości ok. 40 cm.

Zabezpieczanie narożników

Wypukłe narożniki ścian wykończonych płytą gipsową są szczególnie narażone na obtłuczenia. Do zabezpieczenia miejsc niezbyt intensywnie użytkowanych służy taśma samoprzylepna z aluminiową wkładką. Zabezpieczając narożnik należy nanieść masę szpachlową na prostopadłe połączenia płyt i po wstępnym wygładzeniu zatopić w niej siatkę. Całość należy pokryć wierzchnią warstwą masy wygładzającej.

Miejsca narażone na obtłuczenia (np. narożniki ścian w okolicach drzwi) zabezpiecza się za pomocą aluminiowych profili narożnikowych. Sposób ich osadzania i wykańczania jest taki sam, jak w przypadku taśmy z wkładką.

Łączenie płyt gipsowych ze ścianami masywnymi

Miejscami najbardziej narażonymi na pękanie są połączenia ściany z płyt gipsowych ze ścianami masywnymi. Taką ścianą jest np. pion wentylacyjno-kominowy. Ponieważ komin jest mostkiem termicznym, narażonym na ciągłe zmiany temperatury zewnętrznej, jego konstrukcja cały czas pracuje.

Dlatego na połączeniach ścian z płyt gk ze ścianami masywnymi stosuje się taśmy dylatacyjne, niwelujące skutki kurczenia i rozszerzania. Połączenia takie można także wypełnić elastyczną masą uszczelniającą, np. akrylową.

Szlifowanie połączeń i powierzchni płyt gipsowych

Wszystkie masy szpachlowe należy wygładzić przed ich pomalowaniem. Szlifowanie to uciążliwa czynność, ale można ją ułatwić poprzez użycie szlifierek do gipsu, gąbek do szlifowania na mokro lub pac z otworami, przez które pył jest zasysany bezpośrednio do odkurzacza.

Płyty gipsowo-kartonowe mogą być malowane bez szpachlowania całych powierzchni, jednak gdy w grę wchodzi wysoka jakość wykończenia szpachlowanie i szlifowanie całej ściany staje się konieczne (np. wykończenie ścian przy pomocy połyskliwej farby albo błyszczącej tapety jedwabnej lub winylowej).

Malowanie ścian z płyt gipsowych

Ściana z płyt gk przed malowaniem powinna zostać zagruntowana przy pomocy rozwodnionej farby, takiej samej, jaka zostanie później położona jako ostateczna warstwa. Informacje o proporcjach rozcieńczania znajdują się najczęściej na opakowaniu produktu. W przypadku farb silikatowych lub silikonowych producenci zalecają specjalne preparaty gruntujące.

Do malowania płyt gipsowych nadają się niemal wszystkie rodzaje farb z wyjątkiem tych zawierających wapno i szkło wodne.

Nie należy malować w temperaturze poniżej 5 st. C ani przy wilgotności powietrza powyżej 80 procent. Unikać naprzemiennego grzania i wietrzenia malowanych pomieszczeń oraz kładzenia farby, gdy szpachla na połączeniach jeszcze nie związała.